Phân luồng học sinh sau trung học cơ sở

Công tác phân luồng học sinh sau trung học cơ sở rất được quan tâm thông qua các Nghị quyết 29/NQ-TW của Đảng và Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội nhưng trên thực tế việc phân luồng chưa đạt được như kỳ vọng.

TP. HCM đang tăng cường các biện pháp phân luồng học sinh sau trung học cơ sở. Theo lộ trình từ năm 2015 đến 2020 phấn đấu có 30% số học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông sẽ chuyển hướng sang học nghề tại các trường trung cấp. Thành phố cũng giảm dần tỉ lệ học sinh vào học lớp 10 công lập với mục tiêu đến năm 2020 chỉ còn khoảng 60% học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở được vào học lớp 10 khối công lập.

Học sinh học nghề tại Trường CĐ Quốc tế TP. HCM

Hổng kiến thức vẫn muốn con đi học văn hóa

Phân luồng học sinh sau trung học cơ sở được xác định là giải pháp để nâng cao chất lượng bậc học trung học phổ thông và hướng tới nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, trên thực tế việc thực hiện kế hoạch, lộ trình phân luồng học sinh sau tốt nghiệp trung học cơ sở vẫn gặp rất nhiều khó khăn. Hầu như học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở vẫn tiếp tục học lên trung học phổ thông, sau đó thi vào đại học. Do đó tỷ lệ học sinh sau trung học cơ sở sang học các hệ nghề nghiệp còn rất thấp so với chỉ tiêu đề ra, khiến các trường trung cấp chuyên nghiệp, trường nghề khó khăn trong công tác tuyển sinh.

Sau khi tốt nghiệp bậc trung học cơ sở, các em học sinh có rất nhiều hướng đi khác nhau. Ngoài việc tiếp tục học trung học phổ thông công lập, các em có thể chọn các hướng như học trung học phổ thông dân lập; học tại các Trung tâm Giáo dục thường xuyên; học nghề và học hệ 9+ tại các truờng Cao đẳng đang triển khai trong thời gian gần đây.

Trong số học sinh không tự tin để học tiếp bậc trung học phổ thông, phần lớn là do các em bị hổng nhiều kiến thức cơ bản nên không tham gia dự thi, hoặc thi không đạt. Nhưng có một thực tế khi các em thi trượt, không vào được khối trung học phổ thông công lập, nhiều phụ huynh vẫn không muốn cho con em vào học nghề, mà vẫn muốn cho các em học văn hóa ở khối trung học phổ thông dân lập hoặc các Trung tâm Giáo dục thường xuyên.

Nguyên nhân nào dẫn tới thất bại

Trong số các nguyên nhân dẫn đến việc phân luồng chưa thành công phải kể đến tâm lý e ngại của phụ huynh, trọng bằng cấp, đi theo lối mòn truyền thống. Các trường trung học cơ sở cần làm công tác tư tưởng cho phụ huynh học sinh để họ thông suốt khi quyết định cho con em mình vào học nghề. Học nghề là một hướng chọn phù hợp cho từng cá nhân chứ không phải không đảm bảo học văn hoá thì mới đi học nghề như cách nghĩ của nhiều người hiện nay.

Tìm hướng đi hiệu quả cho phân luồng sau trung học cơ sở

Tỷ lệ học sinh sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở lên học trung học phổ thông còn cao, nguyên nhân phần lớn là do phân luồng sau tốt nghiệp trung học cơ sở khi các em còn tuổi vị thành niên. Một phần yêu cầu lao động xã hội còn mang nặng tâm lý phải tốt nghiệp trung học phổ thông mới được coi là đủ trình độ văn hóa. Thêm vào đó phải tốt nghiệp đại học mới thỏa mãn yêu cầu của các bậc phụ huynh dẫn đến một thực trạng xã hội ngày càng tràn lan các cử nhân kém chất lượng được sản xuất hàng năm làm cho xu hướng bất hợp lý về nguồn nhân lực qua đào tạo ngày càng tăng. Hệ lụy là cơ cấu nhân lực trong tình trạng “thừa thầy, thiếu thợ”, dẫn đến những người có trình độ cử nhân thì thất nghiệp hoặc không làm đúng chuyên môn, trong khi nhu cầu các công việc mà yêu cầu trình độ không cần phải đại học lại thiếu, mất cân đối nghề nghiệp trong xã hội ngày càng lớn.

Công tác giáo dục hướng nghiệp ở các trường trung học cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu. Giáo viên kiêm nhiệm chưa được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ hướng nghiệp. Cơ sở vật chất – kỹ thuật cho công tác này vẫn còn hạn chế, hoạt động tham quan thực tế lại khó khăn về kinh phí. Học sinh học nghề phổ thông nhưng chỉ học để được cộng điểm cho tốt nghiệp và tuyển sinh trung học phổ thông. Vì vậy, học sinh học nghề mà không thể làm được nghề và cũng không có nhận thức về nghề.

Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hành tại Trường CĐ Quốc tế TP. HCM

Mặt khác để phụ huynh có thể tin tưởng trao con em mình, các trường dạy nghề nên công khai chất lượng đầu ra. Có một thực tế diễn ra ở một số trường nghề là cứ 10 học sinh vào trường nghề thì cuối năm chỉ còn 4 em theo học, 6 em nghỉ giữa chừng. Nguyên nhân là do chương trình học không thu hút, hấp dẫn, quản lý học sinh không chặt. Do vậy, phân luồng hướng nghiệp nếu chỉ riêng các trường trung học cơ sở cố gắng thì chưa đủ. Các trường nghề cần phải tự làm mới mình để lôi kéo, thu hút được người học. Không chỉ về cơ sở vật chất mà còn phải hấp dẫn về chương trình học…, phối hợp cùng với phụ huynh học sinh quản lý nghiêm giờ giấc học tập.

Công tác tư vấn hướng nghiệp tại các trường nghề còn không được chú trọng. Khi các em xuống tham quan thực tế thì các máy móc trưng bày để phục vụ giảng dạy quá là lạc hậu, vệ sinh kém…

Hướng tiếp cận mới cho phân luồng hiệu quả

Cùng với mô hình đào tạo nghề kép của Đức và mô hình KOSEN của Nhật Bản đang được Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp cho triển khai. Hiện nay các trường cao đẳng vận dụng và phát triển thành mô hình 9 + cao đẳng.
Hệ 9 + cao đẳng là hình thức học văn hoá rút gọn 7 môn song song với học nghề nghiệp. Đào tạo hướng này học văn hoá các em học sinh sẽ được giảm tải tối đa và dành thời gian còn lại để học nghề. Sau thời gian 4 năm (19 tuổi) học sinh sẽ được thi trung học phổ thông để lấy bằng trung học phổ thông quốc gia và lấy được bằng cao đẳng chính quy.

Mô hình 9 + cao đẳng có tính mở cao trong hệ thống giáo dục. Người học vào học trình độ cao đẳng từ sau trung học cơ sở theo hình thức cấp bậc trung cấp rồi cao đẳng. Sau khi tốt nghiệp ở trình độ cao đẳng, người học chỉ mất 1,5 năm của đại học hướng hàn lâm để lấy bằng đại học chính quy, đi làm hoặc đi du học nước ngoài. Khi đó người học có thể học cao hơn lấy bằng thạc sĩ, tiến sĩ theo ý muốn.

Trong 4 năm học, các trường chia hai giai đoạn, giai đoạn 1 học tỷ lệ học văn hóa tăng dần theo thời gian và ngược lại tỷ lệ học kiến thức chuyên môn giảm dần. Mục tiêu là để học sinh có thể có đủ kiến thức học và thi trung học phổ thông quốc gia. Giai đoạn 2 là tập trung 100% thời gian học nghề nghiệp. Việc phát triển kỹ năng học tập được quan tâm chú ý ở 3 khía cạnh: học tập, trải nghiệm thực tế thực hành và hình thành nhân cách. Mỗi giai đoạn đều có mối quan hệ mật thiết, hỗ trợ người học phát triển năng lực nghề nghiệp tốt nhất theo nghĩa tự do khai phóng trí tuệ, phát huy sáng tạo.

(Theo website TCGDNN)